Wat er in de muur gebeurt, welke waarde haalbaar is, wat het kost en waar het niet kan.
Vanaf ongeveer 1925 werd er in Nederland met spouw gebouwd: twee muren met een luchtlaag ertussen, om regen buiten te houden. Die luchtlaag isoleert nauwelijks. Bij spouwmuurisolatie wordt hij van buitenaf gevuld, via boorgaten in het voegwerk. Binnen hoeft er niets te gebeuren.
Elke spouwvulling maakt een koude muur warmer. Het verschil zit niet daar, maar in de plekken die leeg blijven.
Materiaal dat als korrel of vlok wordt ingeblazen komt tot stilstand waar het stuit: achter een spouwanker, bij een vernauwing, of in een spouw die niet overal even breed is.
Aan de buitenkant van een ingeblazen gevel is niet te zien wat er binnen is achtergebleven, en een steekproef vindt zo'n holte zelden. De gevel oogt afgewerkt terwijl de holte blijft zitten.
De koude plekken trekken de warmte uit de rest van de muur, waardoor het rendement veel verder terugloopt dan het percentage doet vermoeden. Isolatie werkt alleen waar hij zit.
FTX1 gaat er als vloeistof in, stroomt van vulgat naar vulgat en loopt om obstakels heen. Het vult de spouw die er werkelijk is, niet de spouw die op de tekening staat.
FTX1 is een minerale isolatie van klei, leem en zand. De drie componenten worden op de bouwplaats gemengd en met perslucht opgeschuimd tot ongeveer tien keer het volume. Als vloeibaar schuim gaat het de spouw in en daar hardt het binnen zestig seconden uit tot een vast mineraal dat aan beide bladen hecht.
Tijdens het uitharden ontstaat een open poriënstructuur. Die laat vocht de constructie verlaten, wat bij oud metselwerk zwaarder weegt dan bij nieuw: de buitenmuur droogt na het isoleren langzamer.
Eerst gaat er een endoscoop de spouw in: wat zit erin, hoe breed is hij, ligt er bouwafval. De spouwdiepte wordt op minimaal vijf punten per gevel gemeten. Daarna worden vulgaten geboord van 14 tot 18 mm, op de kruising van de stoot- en lintvoeg, hart op hart maximaal 100 cm.
Het schuim gaat onder lage druk de spouw in, altijd van onder naar boven. Pas als het bij de bovenliggende gaten zichtbaar wordt, gaat de verwerker een rij omhoog. Zo blijft er geen ruimte over die overgeslagen is.
De vulgaten worden gedicht met een voegmortel die in kleur en structuur bij het bestaande voegwerk past. Het werk wordt vastgelegd in een certificaat met het uitvoerende bedrijf, de datum en de gemiddelde isolatiedikte.
Het verschil tussen een lege en een gevulde spouw is het eerst te merken aan de wand tegen de buitenmuur, eerder dan het op de rekening zichtbaar wordt.
De spouwbreedte wordt op minimaal vijf punten per gevel gemeten en na afloop staat de gemeten gemiddelde isolatiedikte op een certificaat. Wat er in de muur zit is daarmee een getal en geen aanname.
Een gevulde spouw dempt ook het geluid van buiten. Dat komt uit dezelfde eigenschap: er zit geen doorlopende luchtlaag meer in de muur.
Nagenoeg onbrandbaar, de laagste rookklasse en geen brandende druppels, bepaald volgens EN 13501-1.
De prijs komt van de erkende verwerker en pas nadat de spouw is opgemeten. Wat hem bepaalt zijn de zes punten hieronder, en die zijn per woning anders. Wie een offerte krijgt zonder dat er een endoscoop in de spouw is geweest, krijgt een schatting en geen prijs.
Een spouw van 80 mm vraagt meer materiaal dan een van 50. Die breedte wordt op minimaal vijf punten per gevel gemeten en staat dus vast voordat er een prijs op papier komt.
Een rijtjeshuis is per vierkante meter voordeliger dan een woning met erkers, dakkapellen en veel hoeken.
Scheuren en loszittend voegwerk worden eerst hersteld. Dat is een voorwaarde uit de beoordeling: door beschadigd voegwerk trekt water de spouw in.
Steigerwerk of een hoogwerker bij een hoge gevel telt mee in de prijs.
Voldoet de maatregel aan de ISDE-voorwaarden hieronder, dan gaat de subsidie van het offertebedrag af. De bedragen staan bij de RVO; de eigenaar vraagt ze achteraf zelf aan.
De ISDE is een rijksregeling en geen aanbod van FTX1. De bedragen worden per jaar vastgesteld en staan bij de RVO; hieronder staan de voorwaarden waaraan de maatregel moet voldoen. De aanvraag doet de eigenaar achteraf zelf.
Vanaf 40 mm spouwbreedte wordt die waarde gehaald. De tabel hieronder laat zien vanaf welke breedte welke Rd hoort.
De aanvrager moet de woning zelf bewonen. Verhuurde woningen vallen buiten deze regeling.
Zelf aanbrengen komt niet in aanmerking, ook niet als het materiaal hetzelfde is.
Zonder die drie gegevens wordt de aanvraag afgewezen. De verwerker zet ze erop. De meldcode van FTX1 is KA22218.
Rd is de spouwbreedte gedeeld door de rekenwaarde van 0,0345 W/(m·K). Dat is lambda 0,034 maal de vochtcorrectiefactor 1,015. De waarden in de prestatieverklaring zijn leidend.
| Spouwbreedte | Rd in m²K/W | ISDE-eis 1,1 |
|---|---|---|
| 40 mm | 1,16 | gehaald |
| 50 mm | 1,45 | gehaald |
| 60 mm | 1,74 | gehaald |
| 70 mm | 2,03 | gehaald |
| 80 mm | 2,32 | gehaald |
| 100 mm | 2,90 | gehaald |
Twee identieke woningen uit dezelfde straat kunnen een compleet andere spouw hebben. Daarom begint elk traject met een inspectie en niet met het bouwjaar.
Meestal een massieve muur zonder spouw. Bij stadswoningen is er soms toch een smalle spouw of een later aangebrachte voorzetwand. De endoscoop stelt dat in vijf minuten vast.
Vrijwel altijd een spouw, meestal 4 tot 6 cm breed en zelden al geïsoleerd. Dit is de grootste groep en het woningtype waar FTX1 het vaakst wordt toegepast.
Vanaf de jaren zeventig werd er vaker al isolatie meegenomen. Vaak zit er een dunne laag in die de spouw niet vult. Bij de opname wordt bekeken of bijvullen zinvol is.
Doorgaans bij de bouw al geïsoleerd. Na-isoleren heeft dan zelden zin, tenzij blijkt dat de spouw leeg of onvolledig gevuld is.
Alle waarden zijn getest volgens EAD 041561-00-1201 en vastgelegd in de Europese technische beoordeling.
| Kenmerk | Waarde | Bron |
|---|---|---|
| Warmtegeleiding λD | 0,034 W/(m·K) | EAD 041561-00-1201, bij 23 °C en 50% RV |
| Rekenwaarde met vochtcorrectie | 0,0345 W/(m·K) | Fm 1,015 |
| Brandreactie | A2-s1,d0 | EN 13501-1 |
| Europese beoordeling | ETA-23/0018 | afgegeven 25 januari 2023 |
| Droge dichtheid | 29 tot 35 kg/m³ | gecontroleerd op de bouwplaats |
| Minimale vrije spouw | 30 mm | ETA-23/0018 |
| Maximale isolatiedikte | 150 mm | ETA-23/0018 |
| Uithardingstijd | circa 60 seconden | reactiviteit na injectie, EAD 041561-00-1201 |
| Levensduur, beoordeling | minimaal 50 jaar | richtwaarde uit de Europese beoordeling |
| Levensduur, milieuprestatie | 75 jaar | milieuverklaring nmd_203590 |
Een spouw is na afloop dicht en wat erin zit is niet meer te zien. Drie vragen vooraf maken zichtbaar of er volgens het voorschrift gewerkt wordt, en daar is geen technische kennis voor nodig.
De prestaties in ETA-23/0018 gelden alleen bij verwerking volgens het voorschrift, en daarom mag alleen een opgeleid bedrijf het aanbrengen. Welke bedrijven dat zijn staat bij het verwerkersoverzicht.
Twee identieke woningen uit dezelfde straat kunnen een andere spouw hebben, dus het bouwjaar is geen maat. Er wordt gemeten met een endoscoop, per gevel op minimaal vijf punten.
Een certificaat van uitvoering per woning, met het oppervlak en de gemeten gemiddelde isolatiedikte per gevel en de Rd die daaruit volgt. Precies de gegevens die een subsidieaanvraag en een energieadviseur later nodig hebben.
Bij ongeveer één op de vijf oudere woningen ontstaat na isoleren condens in de spouw, vooral bij woningen van vóór 1960. De oorzaken zijn bijna altijd dezelfde drie: een spouw die maar half gevuld is en koude plekken houdt, beschadigd voegwerk waar water doorheen trekt, of een dampdicht materiaal dat het vocht opsluit. FTX1 is dampopen en vult volledig, en de gevel wordt vooraf beoordeeld. Is het voegwerk slecht, dan wordt dat eerst hersteld.
Bij een gemiddelde woning één dag. Het schuim is na een minuut vast, dus er hoeft nergens op gewacht moet worden.
Nee. Het werk gebeurt volledig vanaf de buitenzijde, via vulgaten in het voegwerk. Geen vloer eruit, geen wand open.
De gaten van 14 tot 18 mm worden gedicht met voegmortel in de kleur en structuur van het bestaande voegwerk. Vanaf de overkant van de straat is er niets van te zien.
Nee. Binnen een minuut is het een vaste stof die aan het buitenblad en het binnenblad vastzit, en de dichtheid daarvan wordt tijdens het werk gecontroleerd. Losse korrels en vlokken kunnen wel zakken, want die houden zich nergens aan vast.
Soms. Zit er een dunne, ingeklonken laag met ruimte erboven, dan is bijvullen mogelijk. Zit de spouw grotendeels vol met materiaal dat niet meer stroomt, dan valt er weinig te winnen.
Dan kan het niet. Het schuim moet van vulgat naar vulgat kunnen stromen en heeft daar minimaal 3 cm vrije ruimte voor nodig. Dat wordt bij de inspectie vastgesteld.
Een erkend en getraind isolatiebedrijf uit de regio, met een gespecialiseerde mengunit. De beoordeling stelt dat als eis: buiten het voorschrift om gelden de gemeten waarden niet.
Het uitvoerende bedrijf stelt een certificaat van uitvoering op. Daarop staat de gemeten gemiddelde isolatiedikte per gevel en de Rd-waarde die daaruit volgt. Dat document heeft u nodig bij de subsidieaanvraag en bij een latere opname voor het energielabel, dus bewaar het bij de factuur.
Omdat ze uit twee documenten komen die iets anders meten. Waar één getal nodig is, is dat 75 jaar: de representatieve levensduur uit de milieuverklaring in de Nationale Milieudatabase, en het getal dat bepaalt hoe vaak het materiaal meetelt in een milieuprestatieberekening. De 50 jaar komt uit de Europese technische beoordeling en is daar een ondergrens voor ontwerp en productkeuze, geen verwachting. Het zijn dus geen twee schattingen van hetzelfde.
Een korrel houdt zijn vorm en blijft liggen zodra hij ergens tegenaan komt: achter een spouwanker of een speciebaard blijft de ruimte leeg. Kleischuim komt als vloeistof binnen, stroomt van vulgat naar vulgat, loopt om die obstakels heen en hardt daarna pas uit. Het vult de spouw die er werkelijk is.
De prestatieverklaring, de ETA, het verwerkingsvoorschrift en de bestektekst staan op de techniekpagina, zonder formulier ervoor. Blijft er een vraag over, dan komt het antwoord van iemand die het materiaal maakt.